Tükürük bezi taşları her hastada aynı şekilde seyretmez. Bazı taşlar saniyeler içinde çıkarılabilirken, bazıları saatler süren ileri teknikler gerektirebilir.
Aşağıdaki vakalar; farklı zorluk düzeylerinde, gerçek hasta örneklerini ve uygulanan tedavi yaklaşımlarını göstermektedir. Bu vakaları sunmaktaki amacım, hastalığın çeşitliliğini ve doğru yöntemle bezin çoğu zaman korunabildiğini ortaya koymaktır.
Gerçek Vaka Örnekleri
1.Küçük Taş İçin Bez Alınması Önerilmiş Vaka (39 yaş, kadın)
39 yaşındaki kadın hastada 3 haftadır, özellikle yemeklerle artan sağ çene altı şişliği mevcuttu. Ultrasonografide 3,5 mm tükürük bezi taşı saptanmış ve çene altı tükürük bezinin alınması önerilmişti.
2016 Mart ayında yaptığım sialendoskopide kanala girildi ve taş 0,8 mm forseps ile doğrudan tutulup çıkarıldı. İşlem yaklaşık 20 saniye sürdü.
Bu vaka, küçük ve ulaşılabilir taşlarda bezin alınmasının çoğu zaman gereksiz olduğunu gösterir.
Resim açıklaması: Küçük Çene Altı Tükürük Bezi Taşı İçin Bez Alınması Önerilmiş Vaka
2.Parotidektomi Önerilmiş Derin Yerleşimli Taş (57 yaş, erkek)
Tomografide sol parotis bezinde 8,2 × 5,5 × 5,0 mm boyutlarında, muayenede ele gelmeyen bir taş saptanan hastaya parotidektomi (açık ameliyat) önerilmişti. Yüz siniri riski nedeniyle sialendoskopi için başvurdu.
Yaptığım sialendoskopide kanala girilerek 4,5 cm derinlikte, bir polibin arkasında taşa ulaşıldı. Önce polip çıkarıldı, ardından taş pnömatik litotripsi ile (~200 atış) parçalandı ve tüm fragmanlar temizlendi. İşlem yaklaşık 2 saat 45 dakika sürdü.
Bu vaka, derin yerleşimli parotis taşlarında dahi uygun teknikle açık ameliyata gerek kalmayabileceğini gösterir.
Resim açıklaması: Parotidektomi Önerilmiş Derin Yerleşimli Parotis Taşı
3. Sağ Bez Alınmış Ama Taş Kalmış ve Diğer Tarafta Çoklu Taş – İki Taraflı Müdahale (41 yaş, erkek)
5 yıl önce sağ çene altı tükürük bezi alınmış olan hastada, bu kez sol tarafta yeni başlayan şişlik gelişmişti. BT’de solda biri ~13 mm, diğerleri 4–6 mm olmak üzere üç taş; ayrıca sağ kanalda kalmış (rezidü) bir taş saptandı. Sağ tarafta bez alınmasına bağlı boyunda çöküntü alanı izleniyordu.
2024 Kasım’da yaptığım müdahalede önce sağdaki rezidü taş ağız içinden çıkarıldı. Ardından sol kanala sialendoskopla girilerek önde yer alan küçük taş forsepsle alındı; daha derinde, hilum düzeyinde bulunan taşlar pnömatik litotripsi ile (~910 atış) parçalanarak tüm fragmanlarıyla temizlendi. İşlem sırasında mukus tıkaçları da temizlendi ve iki taraflı stent yerleştirildi. Toplam süre yaklaşık 3,5 saat sürdü, komplikasyon gelişmedi. Takipte kanal akışı sağlandı.
Bu vaka, bez alınmasına rağmen taşın kanalda kalabildiğini; oysa doğru yöntemle bezin korunabileceğini gösterir.
Resim Açıklaması: Sağ Bez Alınmış Ama Taş Kalmış ve Diğer Tarafta Çoklu Taş
4. Cilde Fistül Açılmış, Üç Taşlı Komplike Vaka (48 yaş, erkek)
Uzun yıllardır tekrarlayan şişlikleri olan ve son dönemde şiddetli enfeksiyon geçiren hastada yapılan görüntülemelerde sol submandibular bez içinde 8–11 mm boyutlarında üç büyük taş saptandı. Açık ameliyat önerilmişti. Müdahale öncesinde boyun cildine fistül açılmıştı.
Sialendoskopi ile kanala girilerek ardışık yerleşimli taşlar pnömatik litotripsi ile parçalandı (2268 atış) ve tüm parçalar temizlendi. Yaklaşık 5 saat süren işlem sırasında fistül hattından sıvı drenajı olmasına rağmen tedavi tamamlandı. Takipte fistül kapandı, şişlikler kayboldu ve bez fonksiyonu korundu.
Bu vaka, ileri ve komplike durumlarda bile uygun teknikle bezin korunabileceğini gösterir.
Resim açıklaması: Cilde Fistül Açılmış-3 Taşlı Komplike Vaka
5. Dev Tükürük Bezi Taşı – Sialendoskopi ile Çıkarılmış En Büyük Vakalardan Biri (44 yaş, erkek)
2020’den beri yemeklerle şişlik yaşayan hastada yapılan BT incelemesinde sol submandibular bez kanalında yaklaşık 28 × 22 × 17 mm boyutlarında dev taş saptandı. Muayenede ağız tabanında ele gelen büyük taş ve tükürük akışının olmaması dikkat çekiciydi.
Sialendoskopi ile kanala girilerek taş yaklaşık 5 cm derinlikte görüntülendi ve pnömatik litotripsi ile 4823 atışta parçalandı. Tüm parçalar temizlendi. İşlem sonunda stent yerleştirildi. Toplam süre yaklaşık 7,5 saat sürdü. Takipte hasta tamamen yakınmasızdı ve bez fonksiyonu korunmuştu.
Bu vaka, çok büyük taşların dahi ameliyatsız olarak çıkarılabileceğini gösterir.
Resim açıklaması: Dev Tükürük Bezi Taşı – Sialendoskopi ile Çıkarılmış En Büyük Vakalardan Biri
Önceden Sialendoskopi Denenmiş Vakalar
1.Önceden Denenmiş Ancak Taşa Ulaşılamamış Vaka (30 yaş, erkek)
6 yıldır yemeklerle artan şişliği olan hastada 4,5–5 mm taş saptanmıştı. Başka bir merkezde sialendoskopi denenmiş ancak taşa ulaşılamamış, ardından ağız içi kesi yapılmıştı. Başvuru sırasında kanal ağzında iltihap ve ranula mevcuttu.
Önce enfeksiyon tedavi edildi. Ardından yaptığım sialendoskopide taş görüldü; ranula çıkarıldıktan sonra taş başarıyla alındı ve stent yerleştirildi. Takipte kanal akışı düzeldi.
Sialendoskopi deneme yöntemi değil, deneyim gerektiren bir tedavidir.
Resim açıklaması: Önceden Sialendoskopi Denenmiş ve Taşa Ulaşılamamış Vaka
2. Basket ile Sıkışan Taş – Kanalın Tam Kapanması (Total Stenoz)
Yaklaşık 6 mm taş, bir başka merkezde dar kanalda basket ile tutulmuş ancak kurtarılamamış; basket kesilerek içeride bırakılmıştı. Stent konulmadığı için zamanla kanal tamamen kapanmıştı.
Sialendoskopi ile uzun segment kanal stenozlarında revizyon her zaman mümkün değildir. Bu vakada kanal açılamayacağı için yeni bir sialendoskopi önerilmedi. Hastanın şikayetleri artarsa eksternal yaklaşım veya bez alınması gerekebilir.
Parotis bezi kanalı ortalama 2 milimetre çapında olduğu için böyle bir taşın tutularak çekilmesi olanaklı değildir; önce taş kırma yapılması gerekir.
Büyük taşların doğrudan çekilmesi ciddi ve geri dönüşü zor sorunlara yol açabilir.
Resim açıklaması: Basket Kırılması ile Sıkışan Tükürük Bezi Taşı
Tanının Dikkatle Değerlendirilmesi Gereken Vakalar
Kanal Dışı Kalsifikasyon – Taş Sanılan Ancak Taş Olmayan Vaka
BT’de parotis bölgesinde kalsifik yoğunluk izlenen hasta tükürük bezi taşı tanısıyla sialendoskopi yapılması için yönlendirilmişti. Ancak detaylı değerlendirmede bu yapının kanal içinde değil, masseter kası (çiğneme kası) içinde yerleşimli bir hemanjiom olduğu anlaşıldı.
Sialendoskopi ile ulaşılması mümkün değildi. Gereksiz işlem yapılmadı, MR ile tanı doğrulandı ve hasta uygun merkeze yönlendirildi.
Her kalsifikasyon tükürük bezi taşı değildir.
Resim açıklaması: Kanal Dışı Kalsifikasyon – Tükürük Bezi Taşı Sanılan Ancak Kanalda Olmayan Vaka